معمار آرزوها ; زمان معمار است

کوروش رفیعی

معماران گذشته تنها به دنبال عظمت و شکوه بیشتر بنا بوده اند .ارتفاع بیشتر ،دهنه های بزرگتر ، همه و همه به خاطر رسیدن به جلال و جبروت بیشتر بوده است .

در این میان تفاوتی بین معماری شرق و غرب نیست . از تخت جمشید گرفته تا مساجد جامع و بناهای ایلخانی و از معماری یونان تا روم و گوتیک .

اما دلیل این امر چیست . مسلما دلیل اصلی آن ایجاد ترس از مافوق بوده است . مافوق میتواند در این میان شاه یا خدا باشد. در ایران باستان شاه تقریبا با خدا یکی است و ترس از شاه معادل ترس از خداودندگار بوده است .ستونهای بلند و تندیسهایی با چشمان دریده که  چشم  در چشم می دوزند چنان دلهره ای در انسان ایجاد می کند که قدرت تفکر را از او سلب کرده و در حالتی از مسخ به تسخیر خدایان در می آید.

در کلیسا های گوتیک این هراس دو چندان می شود هر گاه صدای  زمزمه ی حضار در فضا طنین افکنده و چیزی شبیه صدای اشباح یا ارواح را می شنوی .

شکوه و جلال بدون ایجاد ترس و دلهره حاصل نمی شود .اما در هنر مدرن ترس عاملی جهت رسیدن به جلال نیست که خود ترس مقصود است . ترس و دلهره برای انسان جذاب است .این امر محدود به آثار هنری نیست و می دانیم که یکی از جذاب ترین تفریحات انسان نیز زسیدن به مرحله ی ترس می باشد.

ایجاد ترس مرز ندارد اما شرط دارد . هر چه ترسناک تر باشد جذابیت آن بیشتر است اما طرف بایدهمواره به این امر آگاه باشد که بالاخره تمام خواهد شد .یک فیلم هر چقدر هم ترسناک باشد ساعتی دیگر به پایان می رسد و هنگام سقوط در شهر بازی میدانیم که چند ثانیه بیشتر طول نخواهد کشید.

ترس را در معماری می توان با عواملی چون بزرگی ،تاریکی وصداهای نااشناایجاد نمود اما از انجا که معماری هنری است که زمان استفاده از آن به درازا میکشد و از طرف دیگر معماران ذیگر به دنبال عظمت نیستند این امر در معماری کاربرد خود را از دست داده و به ندرت استفاده می شود.

کاربرد ترس و وحشت را امروزه به وفور می توان در آثار هنرمندان مفهومی دید .شاید بدون آن هنر مفهومی مفهوم خود را از دست بدهد.